بشوید.
3-3وضوی ارتماسی
وضوی ارتماسی آن است که انسان صورت و دست ها را به قصد وضو در آب فرو برد یا آن ها را در آب فرو برد و به قصد وضو بیرون آورد. چون در وضوی ارتماسی نیز باید ترتیب مراعات شود و دست و صورت از بالا به پایین شسته شود، بنابراین، وضوی ارتماسی به گونه های زیر انجام می شود:
به قصد وضو صورت را از پیشانی و دست را از آرنج در آب فرو برد و تا موقعی که آن ها را از آب بیرون می آورد و ریزش آب تمام می شود به نیت وضو باشد (چون آبی که بر دست می ماند و در مسح به کار می رود، باید آب وضو باشد).
بدون قصد وضو، صورت و دست را در آب فرو برد و به قصد وضو بیرون آورد، که صورت را باید ابتدا از پیشانی بیرون آورد و دست ها را از آرنج.
اگر بعضی از اعضای وضو را ارتماسی و بعضی را غیرارتماسی انجام دهد اشکال ندارد26.
مسأله 266 – شخصی که می تواند بدون کمک دیگران وضوی ارتماسی بگیرد نباید به کمک دیگران وضوی غیر ارتماسی (ترتیبی) بگیرد27.
3-4وضوی جبیره ای چیست
دوایی که بر زخم می گذارند و چیزی که با آن زخم یا عضو شکسته را می بندند، “جبیره” نام دارد.
شخصی که بر اعضای وضویش زخم یا شکستگی است، اگر بتواند به طور معمول وضو بگیرد، باید چنین کند؛ مثلا:
– روی زخم باز است و آب برای آن ضرر ندارد.
– روی زخم بسته است ولی باز کردن آن امکان دارد و آب ضرر ندارد.
چنانچه زخم بر صورت یا دست هاست و روی آن باز است و آب ریختن روی آن ضرر دارد، اگر اطراف آن را بشوید کافی است.
اگر زخم یا شکستگی در جلو یا سر یا روی پاهاست و روی آن باز است، چنانچه نتواند آن را مسح کند، باید پارچه پاکی روی آن بگذارد و روی پارچه را با تری آب وضو که در دست مانده، مسح کند و اگر گذاشتن پارچه ممکن نباشد، باید به جای وضو تیمم کند و بهتر است یک وضوی بدون مسح نیز بگیرد28.
3-5 چند مسئله درباره ی وضوی جبیره ای
مسأله 345 – کسی که باید با وضو یا غسل جبیره ای نماز بخواند، چنانچه بداند که تا آخر وقت عذر او برطرف نمی شود، می تواند در اول وقت نماز بخواند و اگر بعد از نماز عذر زائل شد اعاده ی نماز لازم نیست، بلکه با همان وضوی جبیره ای می تواند کارهای دیگری هم که وضو لازم دارد انجام دهد. ولی اگر امید دارد که تا آخر وقت عذر او برطرف می شود، احتیاط واجب آن است که صبر کند و اگر عذر او برطرف نشد در آخر وقت نماز را با وضو یا غسل جبیره ای بجا آورد29.
مسأله 347 – کسی که نمی داند وظیفه اش تیمم است یا وضوی جبیره ای در صورتی که حجتی بر تعیین یکی ندارد بنا بر احتیاط واجب باید هر دو را بجا آورد30.
مسأله 348 – نمازهایی را که انسان با وضوی جبیره ای خوانده صحیح است و بعد از آن که عذرش برطرف شد، با همان وضو می تواند نماز های بعد را نیز بخواند. ولی اگر برای آن که نمی دانسته تکلیفش جبیره ای است یا تیمم هر دو را انجام داده باشد، بنابر احتیاط واجب در صورت بقای جهل، برای نماز های بعد وضو بگیرد31.
3-6 تیمم چیست
یکی از شرایط صحت نماز طهارت ظاهری بدن از هر نوع آلودگی و نجاست ظاهری است و آنچه با استحمام و امثال آن حاصل می شود. طهارت ظاهری از این آلودگی ها است، اما علاوه بر طهارت ظاهری، یکی دیگر از شرایط نماز تحصیل طهارت معنوی است که تنها از راه وضو و غسل به دست می آید و اگر استفاده از آب امکان پذیر نباشد، این طهارت معنوی و باطنی به وسیله ی تیممی که خدای متعال آن را به جای وضو یا غسل قرار داده است، به دست می آید.
البته باید توجه داشت که نکته ی بیان شده به معنای آن نیست که تیمم نقشی در پاکیزگی و آثار ظاهری ندارد. امروزه ثابت شده است که خاک اثر پاک کنندگی دارد و از این نکته سر این حکم الهی دانسته می شود که چرا در بعضی موارد باید ظرف نجس را سه یا هفت مرتبه خاک مالی کرد.
خداوند متعال پس از آن که بعضی از اسباب پدید آمدن آلودگی های روحی و باطنی را بیان فرموده، راه از بین بردن این آلودگی ها را بیان کرده که اگر از عواملی است که با وضو مشکل برطرف می گردد، باید وضو بگیرد و اگر از عواملی است که با غسل برطرف می گردد باید غسل کند. سپس می فرماید که اگر استفاده از آب مقدور نبود به وسیله ی خاک پاک تیمم کند. آن گاه به حکمت آن می پردازد که “و لیطهّرکم” تا پاکیزه گردد.
3-7تیمم بدل از وضو چیست
تیمم به معنی قصد کردن است، ولی در اصطلاح شرع، قصد کردن به خاک پاک را می گویند که به جای وضو و یا غسل و در نبودن آب می باشد.
حکم تیمم در قسمتی از آیه ی 6 سوره ی مائده آمده است:
( وَ إِنْ کُنْتُمْ مَرْضى‏ أَوْ عَلى‏ سَفَرٍ أَوْ جاءَ أَحَدٌ مِنْکُمْ مِنَ الْغائِطِ أَوْ لامَسْتُمُ النِّساءَ فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَیَمَّمُوا صَعیداً طَیِّباً فَامْسَحُوا بِوُجُوهِکُمْ وَ أَیْدیکُمْ مِنْهُ … )
اگر بیمار یا در سفر باشید یا یکی از شما از قضای حاجت آمد یا با زنان نزدیکی کردید و آبی نیافتید، پس با خاک تیمم کنید و از آن به صورت و دست هایتان بکشید …
3-8چگونه تیمم کنیم
مسأله 597 – در تیمم چهار چیز واجب است
اول: نیت
دوم: زدن تمام کف دو دست با هم بر چیزی که تیمم به آن صحیح است. و بنا بر احتیاط واجب همراه با ضربه باشد و گذاشتن دو دست بر زمین کافی نیست.
سوم: کشیدن کف هر دو دست به تمام پیشانی و دو طرف آن، از جایی که موی سر می روید تا ابروها و بالای بینی، و بنا براحتیاط واجب باید دست ها روی ابروها هم کشیده شود.
چهارم: کشیدن کف دست چپ به تمام پشت دست راست و بعد از آن کشیدن کف دست راست به تمام پشت دست چپ.
مسأله 598 – تیمم بدل از غسل و بدل از وضو با هم فرقی ندارند ولی احتیاط مستحب آن است که در تیمم بدل از غسل بلکه در هر تیممی، بعد از مسح پیشانی، یک بار دیگر کف دست ها را به زمین بزند و پشت دست ها را به همان صورتی که گفته شد با کف دست دیگر مسح نماید.
3-9کیفیت وضو گرفتن در مذاهب اسلامی
– نیت در وضو
شیعه امامیه و سه مذهب از مذاهب چهارگانه اهل سنت، می گویند که در وضو نیت (قصد فعل به انگیزه اطاعت و امتثال امر خداوند متعال) شرط است. ابو حنیفه می گوید: در وضو نیت واجب نیست، اگر آدمی به قصد خنک شدن یا نظافت تمامی اعضای وضو را بشوید و با آن نماز بخواند نمازش صحیح است چون که مقصود از وضو طهارت و پاکیزگی است و این با شستن (بدون نیت نیز) حاصل می شود32.
ابو حنیفه می گوید نیت در وضو مستحب است33.
– شستن صورت در وضو
برای انجام وضو یک بار لازم است صورت شسته بشود. در این حکم اندازه صورت از نظر درازا از رستنگاه موی پیشانی تا پایین چانه و از پهنا از نظر شیعه امامیه و مالکیه، به پهنای فاصله بین دو انگشت ابهام و وسطی و از نظر سه مذهب دیگر اهل سنت (حنفیه، شافعیه، حنابله) از نرمی گوش راست تا نرمی گوش چپ است34.
– شستن دست ها
همه مذاهب اسلامی (شیعه امامیه، حنفیه، حنابله، مالکیه و شافعیه) می گویند که در وضو یک بار شستن دست تا آرنج لازم است.
شیعه امامیه می گوید: باید از آرنج شسته بشود ، از بالا به پایین ، شروع از آرنج و ختم آن نوک انگشتان، نه برعکس که در این صورت وضو باطل است و نیز واجب است اول دست راست از آرنج تا نوک انگشتان شسته بشود و سپس به همین روال دست چپ شسته بشود اما دیگر مذاهب اسلامی می گویند: آن چه واجب است شستن دست ها تا آرنج است به هر صورتی شسته بشود کافی است لیکن اول دست راست شسته بشود و سپس دست چپ بهتر است و نیز در شستن دست ها بهتر است از انگشت ها شسته بشود و به آرنج ختم گردد.
– مسح سر
حنابله می گویند: در وضو مسح تمامی سر و گوش ها واجب است لیکن اگر به جای مسح سر، آن را بشوید و به همراه شستن دست بکشد کافی و مجزی است.
مالکی می گوید: در وضو مسح تمام سر لازم است، نه مسح گوش ها.
حنفی می گوید: تنها مسح یک چهارم سر واجب است.
شافعی می گوید: مسح قسمتی از سر -ولو خیلی کم- واجب است و شستن و یا آب پاشیدن سر از مسح آن کفایت می کند.
امامیه می گوید: مسح جزیی از قسمت جلو سر واجب است و اندازه اش اگر چه کم باشد به قدری که بتوان گفت که مسح کرده است کافی است35 شستن و آب پاشیدن سر جایز نیست.
– مسح یا شستن پاها
چهار مذهب اهل سنت، حنبلی، شافعی، مالکی و حنفی می گویند یک بار شستن پاها تا مچ واجب است.
شیعه امامیه می گوید: با رطوبت دست لازم است از سر انگشتان تا برآمدگی روی پاها را مسح نمود.
سخنی از امام فخر رازی:
فخر رازی درباره ی مسح پا یا شستن آن در وضو می نویسد: (در این باره چهار قول است)
1- ابن عباس، انس بن مالک، عکرمه، شعبی و ابی جعفر محمدبن علی الباقر(ع) می گویند: در وضو مسح پاها واجب است و این نظر شیعه امامیه است.
2- جمهور فقها و مفسران می گویند: در وضو شستن پاها واجب است.
3- داوود اصفهانی می گوید: در وضو واجب است که پاها هم مسح بشود و هم شسته گردد و این قول “ناصر للحق” از امامان زیدیه است.
4- حسن بصری و محمد بن جریر طبری می گویند: مکلف مخیر است بین شستن و مسح پاها هر کدام را انجام داد، کافی است36.
– ترتیب
امامیه، شافعیه و حنابله می گویند که در وضو ترتیب لازم است به همان صورتی که آیه بیان داشته است، اول صورت بعد دست ها و بعد مسح سر وسپس مسح پاها. این ترتیب واجب و شرط در صحت وضو است.
– موالات و یا انجام عمل پی در پی
امامیه، حنابله و مالکیه می گویند موالات در وضو لازم است یعنی بعد از شستن صورت فورا شستن دست ها و سپس مسح سر و پا لازم است.
حنفیه و شافعیه می گویند موالات در وضو لازم نیست لیکن تفریق بین غسل اعضای وضو بدون عذر کراهت دارد37.
3-9-1کیفیت وضو در فقه امامیه
آنچه در اینجا مورد بررسی است، کیفیت وضو و اختلاف شیعه و اهل سنت درباره این موضوع است. دو نکته بارز این اختلاف عبارتند از:
الف) از نظر شیعه باید دست ها از بالا به پایین شسته شود، ولی اهل سنت چنین شرطی را لازم نمی دانند.
ب) باید پاها پس از شستن صورت و دست ها مسح شوند و شستن آنها صحیح نیست، ولی اهل سنت شستن پاها را لازم دانسته و مسح آنها را کافی نمی دانند.
بحث از وضو را در دو مسئله دنبال می کنیم: یکی نحوه ی شستن دست ها و دیگری مسح پاها.
الف) شروع شستن دست ها از آرنج
3-9-2نقل فتاوای امامیه
1- شیخ مفید(ره) درباره کیفیت وضو می فرماید: “… آنگاه کفی دیگر از آب به دست راست خود برداشته و در دست چپ خود می ریزد و با آن دست راست خود را از مرفق تا اطراف انگشتان می شوید38”
2- شیخ طوسی(ره) نیز در این باره می فرماید: “… سپس کفی دیگر از آب برداشته و بر مرفق راست خود ریخته و آن را تا اطراف انگشتان می شوید39”
3- علامه حلی(ره) نیز در این مورد می فرماید: “واجب است ابتدا از مرفقین. و اگر برعکس بشوید در آن دو قول است، همانند شستن صورت قول حق در مسئله بطلان است40.”
از مجموعه کلمات علمای امامیه استفاده می شود که مشهور نزد آنان این است که از مرفق به اطراف انگشتان واجب بوده و عکس آن باطل است.
3-9-3نظر علمای عصر حاضر درمورد شستن صورت و دستها در وضو
آیت الله بهجت:
باید صورت و دستها را از بالا به پایین شست، و اگر از پایین به بالا بشوید و به همان شستن اکتفا کند، بلکه مطلقاً در بعضی موارد، وضو باطل است. و احتیاط واجب آن است که در هر عضو ابتدا قسمتهای بالاتر و سپس قسمتهای پایین تر را بشوید و رعایت ترتیب عرفی کافی ست.
آیت الله خامنه ای:
مسئله 237: درازای صورت را باید از بالای پیشانی -جایی که موی سر بیرون می آید- به آخر چانه شست، و پهنای آن به مقداری که بین انگشت وسط و شست قرار می گیرد، باید شسته شود، و اگر مختصری از این مقدار نشوید، وضو باطل است. و برای آنکه یقین کند این مقدار کاملا شسته شده، باید کمی اطراف آن هم را بشوید.
مسئله 238: اگر صورت یا دست کسی کوچکتر یا

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   تحقیق رایگان با موضوعدانشگاه تهران، طلاق، فرهنگ اصطلاحات
دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید