و در نتیجه این گونه وضو گرفتن رواج یافت. با این حال امیر المؤمنین علی بن ابیطالب(ع) در زمان خلافتش عملا با این بدعت به مخالفت برخاست، و در مسجد از قنبر کوزه آبی برای وضو طلبید و دو کف دست و صورت و دو دستش را از آرنج شست، آنگاه سر را یک بار مسح کرده و هر دو پایش را تا برآمدگی پاها مسح کرد و سپس فرمود: (ای کسی که از وضوی رسول خدا سؤال کردی، حضرت این گونه وضو می گرفت)86.
فصل چهارم:
فصل 4:
آداب و احکام وضو
4- 1 احکام وضو
هفت چیز در وضو واجب است:
1- نیت همان هنگام که بشستن روی شروع می کند و اگر دست ها را از مچ پیش از شستنِ روی بشوید نیت هنگام شستن دست باشد و این شستن دست مستحب است.
و باید بر این نیت پیوسته بماند و نیت خلاف نکند تا وقتی که از وضو فارغ شود.
2- شستن روی از رستنگاه موی سر تا محاذی زنخ و از پهنا باندازه که انگشت بزرگ و میانه از روی فرا گیرد.
3- شستن دست ها از آرنج تا سر انگشتان و اگر بعکس بشوید از سر انگشتان تا آرنج ها کافی نیست.
4- مسح پیش سر، پوست یا موی آن هر کدام باشد، به تَری دست بی آنکه آب تازه بردارد به اقل مقداری که مسح بر آن صادق آید و اندازه معین ندارد که از آن کمتر نباشد.
5- مسح پشت پا از سر انگشتان تا کعب یعنی بند و مفصل پشت پا و مسح وارونه نیز جائز است از کعب تا سر انگشتان.
6- ترتیب چنانکه گفته شد روی را پیش از دست بشوید و مسح سر را پیش از مسح پا بکشد {دست راست هم مقدم بر دست چپ}.
7- پی در پی بودن افعال بی فاصله
مستحب است دست را پیش از آنکه در ظرف آب وارد کنند بشویند ، اگر موجب وضو خواب یا بول باشد یکبار واگر غائط باشد دوبار و از جنابت سه بار و ظرف آب را در جانب راست گذارد
و بدست راست آب بردارد و نام خدا گوید و دهان و بینی هر یک را سه بار بشوید و روی و دست ها هریک را دو بار.
و مرد چون آغاز شستن دست ها کند آب را بر پشت آرنج بریزد و زن بر پیش آن در شستن اول و به عکس در شستن دوم و در هر یک از افعال وضو دعاء وارد را بخواند وکراهت دارد آب وضو را بدستمال خشک کند و در وضو از دیگری کمک خواهد واگر کسی روی ودست او را بشوید و مسح کند صحیح نیست87 .
واجبات وضو :
شستن صورت و دستها
1- بنابر احتیاط واجب ، باید صورت و دست ها را از بالا به پایین شست و اگر از پایین به بالا بشوید ، وضو باطل است88 .
2- اگر صورت یا دست کسی کوچک تر از صورت و دست معمولی باشد یا بر پیشانی او مو روییده یا جلوی سر او مو نداشته باشد، باید همان مقداری که مردمان معمولی می شویند، بشوید89 .
3- هنگام آب ریختن بر دست برای وضو، مستحب است بانوان آب را بر باطن ذراع، یعنی قسمت داخلی آرنج (که دست تا می شود) ، بریزند و اگر دست را دو مرتبه می شویند، بار دوم، عکس آن را عمل کنند (آب را بر ظاهر ذراع بریزند)90 .
4- شستن داخل بینی و دهان و مقداری از لب وچشم که هنگام بستن دیده نمی شود ، واجب نیست، ولی برای آنکه یقین کند از جاهایی که باید شسته شود چیزی باقی نمانده، واجب است مقداری از آن ها را هم بشوید91 .
5- اگر بینی را برای آویختن حلقه سوراخ کرده باشد ، شستن قسمت داخلی آن سوراخ ، لازم نیست ، چه حلقه ای در آن باشد یا نباشد92 .
6- شستن اعضای وضو:
بار اول : واجب بار دوم : جایز بار سوم : حرام93
7- مقصود از شستن ، آب ریختن نیست ، بلکه شستن کامل است ، یعنی اگر یک بار به طور کامل به نیت وضو تمام صورت یا دست را بشوید و بار دیگر هم به طور کامل بشوید، بار سوم آن حرام است. بنابراین اگر چندین مرتبه هم آب بریزد ولی به تمام جاهای عضو نرسد ، یکبار محسوب نمی شود ، واگر با یک بار ریختن یا یکبار فرو بردن در آب ، تمام عضو را فرا گیرد ، یک بار شستن به حساب می آید94 .
8- سه بار شستن اعضای وضو (به نیت وضو) علاوه بر آنکه حرام است، گاهی موجب بطلان وضو هم می شود، و آن در صورتی است که آب مسح از آب شستن سوم باشد ، چون مسح باید با آب وضو انجام شود95 .
مسح سر
1- جای مسح : یک قسمت از چهار قسمت سر که بالای پیشانی است ( جلوی سر)
2- مقدار واجب مسح : هر قدر باشد کافی است (به مقداری که اگر کسی ببیند بگوید مسح کرد).
3- احتیاط مستحب : به پهنای سه انگشت بسته و طول یک انگشت .
4- مسح با دست چپ ، جایز است96 .
5- لازم نیست مسح بر پوست سر باشد ، بلکه بر موی جلوی سر هم صحیح است ؛ مگر موی سر انسان به قدری بلند باشد که هنگام شانه زدن به صورتش بریزد ، مثلا تا چشم ها برسد که باید پوست سر یا قسمت پایین (بُن) مو را مسح کند.
6- مسح بر موی جاهای دیگر سر صحیح نیست، هر چند بر محل مسح جمع شده باشد97 .
مسح پا
1- جای مسح: روی پا است.
2- مقدار واجب مسح:
طول: از سر انگشت تا برآمدگی روی پا (مفصل)98
عرض: هر اندازه باشد کافی است هر چند به قدر یک انگشت باشد.
3- احتیاط مستحب آن: همه روی پا
4- پای راست را باید پیش از پای چپ مسح کند، ولی لازم نیست پای راست را با دست راست و پای چپ را با دست چپ مسح کند99 .
مسایل مشترک مسح سر و پا
1- در مسح باید دست را بر سر و پاها بکشد و اگر دست را نگه دارد و سر یا پا را به آن بکشد وضو باطل است، ولی اگر موقعی که دست را می کشد سر یا پا مختصری حرکت کند، اشکال ندارد100 .
2- اگر برای مسح رطوبتی در کف دست نمانده باشد باید از اعضای دیگر وضو رطوبت بگیرد و با آن مسح کند و نمی تواند دست را با آبِ غیر وضو خیس کند و با آن مسح کند101 .
3- رطوبت دست باید به قدری باشد که بر سر و پا اثر بگذارد102 .
4- محل مسح (سر و روی پاها) باید خشک باشد؛ بنابراین اگر جای مسح، تر باشد، باید آن را خشک کرد ولی اگر رطوبت آن به قدری کم باشد که مانع از تأثیر رطوبت دست نباشد، مانع ندارد103 .
5- بین دست و محل مسح، یعنی سر یا پاها نباید چیزی مانند چادر و کلاه یا جوراب و کفش فاصله باشد، هر چند بسیار رقیق و نازک باشد و رطوبت به پوست برسد (مگر در حال ناچاری104)
6- محل مسح باید پاک باشد، پس اگر نجس است و نمی تواند آن را آب بکشد باید تیمم کند105 .
1 امام خمینی (ره)، تحریرالوسیله، ج1، ص23و25، م1و4و12 به فتوای برخی از فقهاء برای مسح پا باید دست تا آخر روی پا کشیده شود.
وضوی کسانی که دست یا پایشان قطع شده
1 سید محمد کاظم یزدی، العروه الوثقی، ج1، ص204؛ امام خمینی(ره)، استفتائات، ج1، ص29و30و31، س20تا24و26.
1 به فتوای مراجعی که مسح تا آخر روی پا را لازم می دانند، اگر قسمت کمی از پا باقی باشد باید همان را مسح کند.
4-1-1 شرایط وضو
شرط اول و دوم: آب وضو پاک و مطلق باشد.
شرط سوم: آب وضو مباح باشد.
شرط چهارم و پنجم: ظرف آب وضو مباح بوده و طلا و نقره نباشد.
شرط ششم: اعضای وضو موقع شستن و مسح کردن، پاک باشد.
شرط هفتم: وقت برای وضو و نماز کافی باشد.
شرط هشتم: قصد قربت
شرط نهم: ترتیب
شرط دهم: موالات
شرط یازدهم: مباشرت
شرط دوازدهم: استعمال آب ضرر نداشته باشد.
شرط سیزدهم: در اعضای وضو مانعی از رسیدن آب نباشد.
مواردی که در بالا ذکر شد شرایط وضو به طور خلاصه می باشد اکنون نظر مراجع عظام تقلید را درمورد هریک از این موارد به طور اجمال می بینیم؛
شرط اول و دوم: آب وضو پاک و مطلق باشد.
آیت الله بهجت:
وضو با آب نجس و آب مضاف باطل است، اگر چه انسان نجس بودن آن را نداند یا فراموش کرده باشد، و اگر با آن وضو نمازی هم خوانده باشد، باید آن نماز را دوباره با وضوی صحیح بخواند.
آیت الله زنجانی:
وضو با آب نجس و آب مضاف و سایر مایعات باطل است اگر چه انسان نجس بودن یا آب مطلق نبودن آن را نداند یا فراموش کرده باشد، و اگر با آن وضو نمازی هم خوانده باشد، آن نماز باطل است.
شرط سوم: آب وضو مباح باشد:
آیت الله اراکی، گلپایگانی، صافی:
آن که آب وضو و فضایی که در آن وضو می گیرد مباح باشد.
خوئی، تبریزی:
آن که آب وضو و فضایی که در آن وضو می گیرد، در حال مسح بلکه بنا بر احتیاط واجب در حال شستن نیز مباح باشد.
شرط چهارم و پنجم: ظرف آب وضو مباح بوده و طلا و نقره نباشد.
آیت الله خوئی، تبریزی، وحید:
شرط چهارم؛ آنکه ظرف آب وضو مباح باشد.
شرط پنجم؛ آنکه ظرف آب وضو (خوئی: بنا بر احتیاط واجب) طلا و نقره نباشد و تفصیل این دو شرط در مسأله بعدی ذکر می شود.
آیت الله زنجانی:
شرط چهارم؛ آنکه ظرف آب وضو بنا بر احتیاط مستحب مباح باشد.
شرط پنجم؛ آنکه ظرف آب وضو بنا بر احتیاط مستحبّ طلا و نقره نباشد.
آیت الله بهجت:
اگر آب وضو در ظرف غصبی یا طلا یا نقره باشد و غیر از آن، آب دیگری ندارد و نمی تواند آب را در ظرف دیگری بریزد باید تیمم کند. و اگر آب دیگری دارد چنانچه در ظرف غصبی یا طلا و نقره وضوی ارتماسی بگیرد یا با آنها آب را به صورت و دستها بریزد، وضوی او باطل است مگر به صورتی که در مسأله 271 گذشت.106
شرط ششم: اعضای وضو موقع شستن و مسح کردن، پاک باشد.
آیت الله سیتانی:
هر چند در حال وضو آن را قبل از شستن یا مسح کردن تطهیر کند و اگر وضو گرفتن با آب کر و مانند آن باشد تطهیر قبل از شستن لازم نیست.
آیت الله مکارم:
اگر بعد از تمام شدن وضوی یک عضو، همان عضو نجس شود وضو صحیح است.
آیت الله بهجت: مسأله 281؛
اگر یکی از اعضای وضو نجس باشد و بعد از وضو شک کند که پیش از وضو آن جا را آب کشیده یا نه، چنانچه در موقع وضو ملتفت پاک بودن و نجس بودن آن جا نبوده وضو باطل است بنا بر احوط، در صورتی که با وضو گرفتن و یا غیر آن به طور اتفاقی پاک نشده باشد و اگر ملتفت بوده، یا شک دارد که ملتفت بوده یا نه وضو صحیح است. و در هر صورت باید بنا بر احوط برای نماز و مانند آن، جایی را که نجس بوده، آب بکشد.
شرط هفتم: وقت برای وضو و نماز کافی باشد.
آیت الله بهجت: مسأله 283؛
هر گاه وقت به قدری تنگ باشد که اگر وضو بگیرد تمام نماز بعد از وقت خوانده می شود، باید تیمم کند، ولی اگر برای وضو و تیمم یک اندازه وقت لازم باشد باید وضو بگیرد برای انجام یک رکعت با وضو. و اگر با وضو، وقت یک رکعت نماز و با تیمم، وقت چهار رکعت را دارد می تواند هر کدام را خواست انتخاب کند بنا بر اظهر.
مسأله 284:
کسی که در تنگی وقت نماز باید تیمم کند اگر به قصد قربت یا برای کار مستحبی مثل خواندن قرآن وضو بگیرد، صحیح است ولی اگر برای خواندن آن نماز وضو بگیرد باطل است.
شرط هشتم: قصد قربت
آیت الله سیتانی:
آنکه به قصد قربت وضو بگیرد و کافی است به قصد امتثال امر خداوند باشد …
آیت الله بهجت:
ولی اگر به قصد قربت وضو بگیرد و قصد دیگری مثل خنک شدن تابع قصد وضو باشد اشکال ندارد.
آیت الله مکارم:
آن است که وضو را به قصد قربت یعنی برای خدا انجام دهد، بنا براین اگر به قصد ریا و خودنمایی یا برای خنک شدن بدن و مانند آن بگیرد باطل است، ولی اگر تصمیم قطعی دارد که برای اطاعت فرمان خدا وضو بگیرد در ضمن می داند خنک هم می شود، ضرری ندارد.
آیت الله بهجت: مسأله 285؛
لازم نیست نیت وضو را به زبان بگوید یا از قلب خود بگذراند ولی باید در تمام وضو متوجه باشد که وضو می گیرد، به طوری که اگر از او بپرسند: چه می کنی؟ بگوید: وضو می گیرم.
شرط نهم: ترتیب
آنکه وضو را به ترتیبی که قبلا گفته شد به جا آورد، یعنی، اول صورت و بعد دست راست و بعد دست چپ را بشوید و بعد از آن سر و بعد پاها را مسح نماید و باید پای راست را پیش از پای چپ مسح کند و اگر به این ترتیب وضو نگیرد باطل است.
آیت الله سیتانی:
و احتیاط مستحب آن است که هر دو پا را با هم مسح نکند، بلکه پای چپ را بعد از پای راست مسح کند.
آیت الله بهجت:
و اگر به ترتیب وضو نگیرد، باطل است

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه ارشد رایگان با موضوعمدل DEA، جهان اسلام، دانشگاه تهران
دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید